Search
Categories
Hiểu về Planar
Planar là gì?
Khi bạn bước vào thế giới tai nghe, thứ đầu tiên mà hầu hết mọi người quen thuộc là driver dynamic – loại màng rung truyền thống hoạt động giống như một chiếc loa nhỏ. Nó có một cuộn dây, một nam châm và một màng rung chuyển động theo chiều trước – sau để tạo ra âm thanh. Cơ chế này tồn tại hàng chục năm và là nền tảng của rất nhiều mẫu tai nghe, từ bình dân cho tới cao cấp. Thế nhưng, chỉ cần một lần tiếp xúc với tai nghe planar, bạn sẽ thấy có một “ngôn ngữ âm thanh” khác tồn tại song song, một cách tạo ra âm thanh không còn dựa trên chuyển động tuyến tính của màng dynamic nữa, mà dựa trên sự rung động đồng đều của cả một tấm màng phẳng, mỏng đến mức bạn có thể nhìn xuyên qua.
Planar, đúng như tên gọi, là một loại driver sử dụng màng phẳng thay vì màng dạng vòm. Tấm màng này thường được làm từ vật liệu siêu nhẹ, siêu mỏng, trên đó được in những đường dẫn điện nhỏ như sợi tóc. Hai bên màng là hai dãy nam châm mạnh, tạo ra từ trường trải đều khắp bề mặt màng. Khi tín hiệu điện chạy qua các dải dẫn đó, toàn bộ bề mặt màng cùng rung lên một cách đồng bộ. Không có điểm yếu, không có khu vực rung mạnh – rung yếu, không có sự biến dạng do cuộn dây đẩy màng lệch đi. Tất cả di chuyển theo một mặt phẳng duy nhất, được kiểm soát liên tục bởi từ trường hai bên.
Cơ chế này mang lại một chất âm mà nhiều người mô tả là “sạch sẽ”, “phẳng”, “chính xác”, và đôi khi là “lạnh”. Không phải lạnh theo nghĩa khó nghe, mà là lạnh theo nghĩa trung tính, không màu mè, không phết thêm lớp sugar-coating nào. Khi nghe planar, bạn thường cảm nhận rõ từng chi tiết nhỏ trong bản nhạc mà trước đó dynamic làm mờ đi. Giọng ca sĩ có độ tách nhẹ giữa hơi thở và câu hát. Âm guitar gảy lên có độ sắc và độ bóng, giống như ánh sáng rọi vào cạnh kim loại. Trống đáp xuống rất nhanh, gần như không để lại phần đuôi bass kéo dài. Mọi thứ đều gọn, đều, và gần như tức thời.
Điểm thú vị là planar cho cảm giác âm thanh “mở” hơn dynamic. Không gian âm rộng hơn một chút, lớp nhạc cụ sắp xếp gọn hơn, khoảng cách giữa các âm có phần rõ rệt hơn. Một phần vì toàn bộ màng rung đồng đều nên độ méo hài rất thấp. Một phần khác vì âm planar thường có tốc độ phản hồi rất nhanh: âm đến – âm đi – âm kế tiếp, không chồng nhau, không quệt vào nhau. Cảm giác giống như bạn nâng tốc độ khung hình từ 30fps lên 120fps vậy – mọi đường nét trong âm thanh trở nên mịn, rõ và liền mạch hơn.
Tuy nhiên, planar cũng có tính cách riêng mà bạn cần làm quen. Bass của planar sâu và kiểm soát tốt, nhưng không phình và không tạo cảm giác “dồn lực” như dynamic. Những ai quen nghe bass bùng nổ có thể thấy planar hơi gọn, hơi kỷ luật quá mức. Treble của planar thường thoáng, sáng, rộng, nhưng đôi khi lại hơi sắc nếu bản thu hoặc nguồn âm đã sáng sẵn. Ngoài ra, planar luôn cần nguồn kéo đủ mạnh để phát huy hết khả năng – độ nhạy thấp là điểm yếu cố hữu. Một số tai planar sẽ nghe hơi nhạt, hơi thiếu sức sống nếu bạn chỉ cắm vào điện thoại hoặc dongle yếu.
Điều làm planar thu hút người chơi không phải là độ “hay hơn dynamic” theo chuẩn chung, mà là sự khác biệt trong cảm giác nghe. Dynamic thiên về cảm xúc, độ nén và độ dày; planar thiên về độ sạch, độ chính xác và sự đồng đều. Với người thích giọng ca nhẹ, thích nghe tiếng vang nhỏ của phòng thu, thích sự tách bạch, planar như mở ra cả một mặt phẳng âm thanh mới. Với người thích bass nhiều, nghe trap, EDM nặng, planar đôi khi lại hơi gầy. Nhưng nếu bạn tìm sự rõ ràng và tốc độ, planar là con đường rất đáng thử.
Cuối cùng, planar không phải để thay thế dynamic. Nó chỉ đơn giản là một cách tiếp cận khác. Giống như cùng là ảnh nhưng ảnh film và ảnh kỹ thuật số cho hai sắc thái khác nhau. Một bên mềm – ấm – mơ màng. Một bên sắc – rõ – trung tính. Cả hai đều đẹp theo cách riêng của mình. Và planar sinh ra để cho bạn thấy thêm một vẻ đẹp thứ hai trong thế giới âm thanh, nơi chi tiết được nâng lên, tốc độ được đẩy cao, và mọi thứ trở nên rõ nét hơn mà không cần thêm bất kỳ lớp “trang điểm” nào.
Planar IEM: Khi một tấm màng phẳng nhỏ xíu thay đổi cách bạn nghe nhạc
Planar từng là thứ gì đó rất xa xỉ và… rất to. Nó gắn với những chiếc headphone mở, nặng, hai bên là hai hàng nam châm lớn kẹp lấy một tấm màng rung mỏng như hơi thở. Nhưng rồi một ngày, người ta tìm cách thu nhỏ cả cơ chế ấy lại, nén nó vào một khoang âm bé bằng móng tay. Từ khoảnh khắc planar IEM xuất hiện, thế giới tai nghe in-ear không còn giống trước nữa. Những ai từng đeo nó đều nhận ra: đây không phải chỉ là một loại driver mới. Nó là một cách kể chuyện khác của âm thanh.
Cảm giác đầu tiên khi nghe một chiếc planar IEM không đến từ bass hay treble, mà đến từ tốc độ. Tiếng trống chạm xuống rồi biến mất rất nhanh, như thể âm thanh không kịp để lại cái bóng của chính nó. Tất cả xảy ra trong khoảnh khắc, gọn như một nhát cắt. Bạn sẽ thấy âm nhạc sạch hơn, sáng hơn, ít nhiễu hơn. Giống như một căn phòng được bật thêm một bóng đèn — mọi thứ trong bức tranh bỗng rõ lên, từ những tiếng gảy guitar rất nhỏ cho đến tiếng bật hơi gần như vô hình của ca sĩ.
Để làm được điều đó, planar IEM dựa vào một tấm màng phẳng với những đường dẫn điện mảnh như sợi tóc chạy dọc bề mặt. Hai bên màng là hai dãy nam châm mạnh tạo ra từ trường đồng đều. Khi tín hiệu điện chạy qua những đường dẫn ấy, toàn bộ màng rung lên cùng lúc. Không có điểm nào yếu, không có phần nào bị lệch như ở dynamic, chỉ là một mặt phẳng hoàn chỉnh đang chuyển động nhịp nhàng. Chính sự đồng đều đó tạo ra âm planar — một thứ âm thanh phẳng, sạch, với mép cắt sắc và rất ít méo hài.
Điều làm planar IEM khác biệt nằm ở cách nó tách bạch mọi thứ. Khi bản nhạc trở nên đông đúc, khi nhiều nhạc cụ lao vào nhau trong một đoạn cao trào, planar vẫn giữ được khoảng thở giữa các lớp âm. Bạn nghe được vị trí của từng nhạc cụ rõ ràng hơn. Những âm thanh nhẹ vốn bị dynamic làm mờ giờ hiện lên như nét chì được chuốt lại. Có một cảm giác “trong suốt” mà dynamic hiếm khi chạm tới.
Nhưng chính sự trong suốt đó cũng mang theo cái giá của nó. Bass của planar không phải kiểu bass nảy phồng, đập mạnh, tràn lực như dynamic. Nó sâu, chặt, kiểm soát rất tốt, nhưng thiếu phần thịt, thiếu độ bùng nổ. Với người quen nghe trap, hip-hop hay EDM nặng, planar đôi khi tạo cảm giác hơi gầy, hơi nghiêm túc quá. Treble của nó sáng và thoáng, rất dễ gây nghiện, nhưng nếu nguồn hoặc bản thu đã sáng sẵn, âm sắc của planar có thể hơi sắc mép, giống lưỡi dao bén cắt qua không khí.
Planar IEM cũng không thể giống planar full-size. Tai full-size có không gian rộng, lượng không khí lớn, lực đẩy mạnh hơn; còn IEM thì bị giới hạn bởi kích thước nhỏ. Âm planar IEM luôn nhanh và sạch, nhưng không đạt tới độ uy lực của các đàn anh over-ear. Bù lại, bạn mang được chất âm công nghệ cao ấy trong túi quần, ngồi ở bất kỳ đâu và chỉ cần vài giây là bước vào một thế giới tách bạch đến lạ lùng.
Sự nổi lên của planar IEM không phải ngẫu nhiên. Nó bắt đầu từ khoảnh khắc cộng đồng chạm vào Timeless — một chiếc tai tròn như đồng xu, sạch, sáng và gây nghiện. Sau đó là S12, Hook-X, Klanar, Dioko… mỗi chiếc lại đẩy planar tiến thêm một chút về phía dễ nghe hơn, dày hơn, ít “mỏng” hơn. Từ chỗ bị xem như một thử nghiệm kỳ quặc, planar IEM trở thành một dòng sản phẩm mà người chơi phải thử ít nhất một lần trong đời.
Nhưng planar có hay hơn dynamic không? Đây là câu hỏi không bao giờ có một đáp án duy nhất. Dynamic đem lại cảm giác mềm, ấm và đầy — cái chất “người” rất khó bỏ. Còn planar giống như một bức ảnh tăng độ nét, mọi thứ sáng và rõ đến mức bạn có thể soi được từng chi tiết nhỏ. Hai thứ tồn tại song song, mỗi thứ đẹp theo một cách riêng. Planar cho bạn tốc độ, sự chính xác và cảm giác tách lớp rất “sạch”. Dynamic cho bạn nhịp đập, sự dày dặn và cảm xúc.
Planar IEM không sinh ra để thay thế bất kỳ thứ gì. Nó chỉ xuất hiện để mở thêm một lối khác, một con đường mà ở đó âm thanh được mài phẳng, mài sắc, mài trong cho đến khi bạn thấy rõ từng đường gân ẩn sau bản nhạc. Và đôi khi, chỉ cần một lần bước vào con đường ấy, bạn sẽ nhận ra rằng planar không cần phải “hay hơn” để được yêu. Nó chỉ cần “khác”, và chính cái khác ấy mới làm người nghe nhớ mãi.
Cre:Audio2nd
01.